Po spacerze w upale ktoś nagle przestaje odpowiadać logicznie, chwieje się albo mdleje. Udar cieplny może dawać takie objawy, ale skóra nie zawsze jest sucha, a brak termometru nie powinien opóźniać wezwania pomocy.

Przy zaburzeniach świadomości działaj natychmiast
- Dzwoń pod 112 lub 999, gdy po ekspozycji na gorąco pojawiają się splątanie, drgawki, omdlenie lub utrata przytomności.
- Gorąca skóra może być wilgotna; pocenie się nie wyklucza udaru cieplnego.
- Rozpocznij chłodzenie od razu, nie czekając na przyjazd zespołu ratownictwa.
- Nie podawaj nic do picia osobie nieprzytomnej, splątanej ani takiej, która ma problem z połykaniem.
Objawy neurologiczne po upale są sygnałem alarmowym
Przy udarze cieplnym najbardziej niepokoi zmiana zachowania lub kontaktu: splątanie, pobudzenie, bełkotliwa mowa, drgawki albo utrata przytomności. Mogą im towarzyszyć ból i zawroty głowy, nudności, szybki oddech, przyspieszone tętno oraz bardzo wysoka temperatura ciała.
Nie czekaj, aż wystąpią wszystkie objawy. Według Ministerstwa Zdrowia udar cieplny wiąże się z przegrzaniem organizmu, który nie potrafi już skutecznie obniżyć temperatury. Zaburzenia świadomości po pobycie w gorącu wystarczą, by wezwać pomoc.
Sucha skóra nie jest warunkiem rozpoznania udaru
Powtarzany obraz osoby z udarem, która przestała się pocić, bywa mylący. Skóra może być gorąca i sucha albo gorąca i wilgotna; pocenie się nie wyklucza stanu zagrożenia życia. Także pomiar temperatury nie powinien decydować o tym, czy zadzwonisz po pomoc, jeśli stan osoby szybko się pogarsza.
Materiał amerykańskich Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) o chorobach związanych z upałem uwzględnia przy udarze skórę suchą lub wilgotną oraz objawy takie jak dezorientacja i utrata przytomności. Nie czekaj na „typowy” wygląd ani na to, aż termometr wskaże określoną wartość.
Przy zaburzeniach świadomości dzwoń po pomoc i chłodź
Nie ma tu bezpiecznego testu do wykonania w domu. Jeśli po przebywaniu w upale pojawiają się zaburzenia świadomości, drgawki lub omdlenie, dzwoń pod 112 albo 999 i zacznij chłodzić osobę jeszcze przed przyjazdem ratowników.
- Przenieś osobę w cień lub do chłodnego pomieszczenia i poluzuj albo zdejmij zbędną odzież.
- Chłodź ciało, polewając je chłodną wodą i wachlując; możesz przykładać chłodne, mokre tkaniny. Nie przerywaj chłodzenia podczas oczekiwania na pomoc.
- Obserwuj oddech i reakcje. Jeśli osoba jest nieprzytomna, ale oddycha prawidłowo, zadbaj o drożność dróg oddechowych i ułóż ją bezpiecznie. Jeśli nie oddycha prawidłowo, postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
- Nie wlewaj płynów do ust osobie nieprzytomnej, splątanej, z drgawkami lub trudnościami w połykaniu. Płyn można podać małymi łykami wyłącznie osobie w pełni przytomnej, która bez problemu połyka.
Udar cieplny wymaga pilnej oceny medycznej, nawet jeśli chłodzenie przynosi poprawę. Szczegółowe wskazówki dotyczące chłodzenia przy udarze słonecznym pomagają uporządkować działania, ale nie zastępują telefonu po pomoc w nagłym stanie.
Osłabienie i poty nie wykluczają poważnego przegrzania
Przy wyczerpaniu cieplnym częściej pojawiają się obfite poty, osłabienie, pragnienie, blada lub wilgotna skóra i nudności. Sam wygląd nie wystarczy jednak, by pewnie odróżnić je od udaru cieplnego. Dezorientacja, drgawki, omdlenie albo narastające zaburzenia kontaktu przesuwają sytuację na poziom alarmowy.
| Sytuacja lub objaw | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Po upale pojawia się osłabienie i obfite pocenie, ale osoba jest przytomna i odpowiada logicznie | Może chodzić o wyczerpanie cieplne, jednak stan wymaga uważnej obserwacji | Przenieś osobę do chłodu, rozpocznij schładzanie i zapewnij pomoc medyczną, jeśli objawy nie ustępują lub się nasilają |
| Osoba jest splątana, ma drgawki, mdleje lub traci przytomność | Możliwy udar cieplny, czyli stan nagły | Zadzwoń pod 112 lub 999 i od razu chłodź |
| Osoba nieprzytomna albo splątana nie może bezpiecznie przełykać | Podanie napoju grozi zachłyśnięciem | Nie podawaj niczego doustnie; kontroluj oddech i wykonuj polecenia dyspozytora |
| Po ochłodzeniu nadal występuje bełkotliwa mowa, opadnięty kącik ust lub osłabienie jednej strony ciała | Możliwy udar mózgu, którego nie wolno przypisywać samemu upałowi | Dzwoń pod 112 lub 999 i zgłoś podejrzenie udaru |
Jeśli występują nagłe objawy neurologiczne, liczy się również możliwość innej przyczyny niż przegrzanie. Przy podejrzeniu udaru mózgu pomocne są objawy udaru, ale nie próbuj rozstrzygać diagnozy samodzielnie.
Nie czekaj, aż obraz stanie się „typowy”
Udar cieplny może rozwijać się po intensywnym wysiłku albo dłuższym pobycie w gorącym otoczeniu, także bez bezpośredniego słońca. Szczególnie uważnie obserwuj dzieci, osoby starsze i osoby z chorobami przewlekłymi, bo mogą szybciej źle znosić upał lub mieć trudność w zakomunikowaniu pogorszenia.
Uważam, że przy zaburzeniach świadomości bezpieczniej potraktować sytuację jak nagłą, niż czekać na suchą skórę czy „właściwy” wynik pomiaru. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza; przy niepokojących objawach skontaktuj się z pomocą medyczną, a w stanie nagłym dzwoń pod 112 lub 999.