Przy stole nagle opada jedna ręka, a odpowiedź na proste pytanie brzmi niewyraźnie. Udar wymaga natychmiastowego wezwania pomocy pod numerem 112 lub 999, nawet gdy objawy są łagodne albo po chwili mijają, ale ich ustąpienie nie oznacza, że zagrożenie minęło.
Przy podejrzeniu udaru liczą się objawy i szybkie wezwanie pomocy
- Dzwoń pod 112 lub 999, gdy nagle pojawią się zaburzenia mowy, opadnięcie twarzy, osłabienie kończyny lub problemy z widzeniem czy równowagą.
- Zapisz godzinę początku objawów albo moment, kiedy osobę po raz ostatni widziano bez objawów.
- Nie podawaj jedzenia, picia ani aspiryny przed oceną medyczną.
- Ustąpienie objawów nie wyklucza zagrożenia i nadal wymaga pilnej pomocy.
Jeden nagły objaw wystarczy, by wezwać karetkę
Udar może zacząć się od opadniętego kącika ust, ale czasem pierwszym sygnałem jest nagła trudność w znalezieniu słów albo utrata równowagi. Nie trzeba czekać na kilka objawów naraz ani sprawdzać, czy chory „dojdzie do siebie”. Zadzwoń pod 112 lub 999 i opisz dyspozytorowi, co się zmieniło.
Do czasu przyjazdu zespołu ratownictwa pozostań przy osobie chorej, obserwuj jej oddech i stosuj się do poleceń dyspozytora. Nie podawaj jedzenia, napojów ani leków na własną rękę: udar może zaburzyć połykanie, a bez badania nie wiadomo, czy doszło do niedokrwienia, czy krwawienia w mózgu.
Test FAST pomaga, ale nie wychwytuje każdego udaru
Poproś osobę, by się uśmiechnęła, uniosła obie ręce i powtórzyła krótkie zdanie. Asymetria twarzy, opadająca ręka lub niewyraźna mowa to sygnały alarmowe. Taka szybka próba pomaga zauważyć część udarów, lecz prawidłowy wynik nie daje pewności, że udaru nie ma.
Niektóre udary ujawniają się nagłym podwójnym widzeniem, utratą widzenia, silnymi zawrotami głowy, chwiejnością lub problemem z koordynacją. Mogą też wystąpić nagły, bardzo silny ból głowy, splątanie albo trudność w rozumieniu wypowiedzi. Przy nagłym, niewyjaśnionym zaburzeniu funkcjonowania liczy się ocena ratowników, a nie domowy test.
Ustąpienie objawów nie oznacza, że można zostać w domu
Gdy mowa wraca do normy albo ręka znów się porusza, łatwo uznać, że problem minął. Takie krótkotrwałe objawy mogą jednak oznaczać przemijający atak niedokrwienny, który również wymaga pilnej pomocy medycznej. Zadzwoń po pomoc nawet wtedy, gdy osoba czuje się już lepiej.
| Sytuacja | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Nagle opada kącik ust, ręka słabnie lub mowa staje się niewyraźna | Możliwy udar | Dzwoń pod 112 lub 999 |
| Pojawia się nagłe podwójne widzenie, utrata równowagi albo silny ból głowy | Możliwy udar, także bez typowej asymetrii twarzy | Dzwoń pod 112 lub 999 i opisz objaw |
| Objaw ustąpił przed przyjazdem ratowników | Możliwy przemijający atak niedokrwienny lub udar | Nie odwołuj pomocy, przekaż ratownikom, co się wydarzyło |
| Nie wiadomo, kiedy zaczęły się objawy, bo osoba obudziła się z nimi | Czas początku pozostaje nieznany | Zanotuj, kiedy osobę ostatnio widziano bez objawów, i podaj tę informację zespołowi |
Nie podawaj aspiryny, nawet jeśli podejrzewasz zakrzep. Objawy mogą wynikać również z krwawienia, a przyczyny nie da się bezpiecznie ustalić w domu. Uważam, że w tej sytuacji lepiej zostawić decyzję o lekach zespołowi medycznemu niż ryzykować podanie niewłaściwego środka.
Godzina ostatniego kontaktu bez objawów pomaga dobrać leczenie
Ratownikom i lekarzom podaj, kiedy objawy się zaczęły. Jeśli nikt nie widział ich początku, zanotuj, kiedy osobę po raz ostatni widziano w jej zwykłym stanie, bez objawów. U osoby, która obudziła się z zaburzeniami, liczy się właśnie ta informacja, a nie sama godzina pobudki.
Przygotuj też listę przyjmowanych leków, szczególnie przeciwkrzepliwych, oraz informację o godzinie ich ostatniego przyjęcia. Jeśli lista jest niedostępna, nie opóźniaj wezwania ani wyjazdu po to, by jej szukać. Ważniejsze jest szybkie przekazanie tego, co już wiadomo.
Okno leczenia zależy od rodzaju udaru i obrazu mózgu
Udar niedokrwienny powstaje, gdy naczynie zostaje zablokowane; udar krwotoczny wiąże się z krwawieniem. Objawy mogą wyglądać podobnie, ale leczenie jest inne, więc rodzaj udaru ustala się w szpitalu na podstawie badań obrazowych, a nie przez obserwację w domu.
W wytycznych European Stroke Organisation leczenie trombolityczne udaru niedokrwiennego jest rozważane, gdy można je rozpocząć w ciągu 4,5 godziny od początku objawów. Po tym czasie, a także przy udarze zauważonym po przebudzeniu, lekarze mogą kwalifikować wybrane osoby na podstawie obrazowania pokazującego, czy część tkanki mózgowej może jeszcze skorzystać z leczenia. Sam upływ czasu nie pozwala więc rodzinie rozstrzygnąć, że jest już „za późno”.
Także trombektomia, czyli mechaniczne usunięcie skrzepliny z dużego naczynia, może być rozważana u starannie wybranych pacjentów w późniejszym oknie. Wytyczne AHA/ASA z 2026 roku omawiają kwalifikację do zabiegu nawet do 24 godzin u wybranych osób, na podstawie wyników obrazowania i innych kryteriów klinicznych; nie oznacza to, że każdy pacjent może czekać tak długo. Badania DAWN i DEFUSE 3 dostarczyły danych o leczeniu w późnym oknie, ale decyzję podejmuje zespół udarowy po diagnostyce.
Najbezpieczniejszy pierwszy krok to wezwanie pomocy
Przy nagłej zmianie mowy, twarzy, siły kończyn, widzenia lub równowagi dzwoń po zespół ratownictwa. Nie czekaj na poprawę, nie podawaj aspiryny i zanotuj czas, kiedy objawy wystąpiły albo kiedy osobę ostatnio widziano bez nich.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Przy podejrzeniu udaru nie czekaj na konsultację planową ani na odpowiedź w internecie: skontaktuj się z numerem alarmowym i postępuj zgodnie z poleceniami dyspozytora.
