Po użądleniu albo posiłku ktoś nagle zaczyna chrypieć, ciężko oddychać lub słabnie. Przy podejrzeniu anafilaksji dzwoń pod 112 lub 999 i użyj zaleconego autowstrzykiwacza z adrenaliną, jeśli jest dostępny, ale nie czekaj, aż pojawi się pokrzywka. Liczy się szybka reakcja, a pozorny powrót do normy nie zawsze oznacza koniec zagrożenia.
Przy podejrzeniu anafilaksji działaj od razu
- Wezwij pogotowie pod numerem 112 lub 999.
- Adrenalina jest lekiem pierwszego wyboru w anafilaksji; lek przeciwhistaminowy jej nie zastępuje.
- Ułóż osobę bezpiecznie, nie pozwól jej wstawać ani chodzić.
- Brak wysypki nie wyklucza anafilaksji, jeśli pojawiają się groźne objawy oddechowe lub krążeniowe.
Chrypka i duszność po alergenie alarmują nawet bez wysypki
Skóra może wyglądać zwyczajnie, a mimo to drogi oddechowe lub krążenie mogą być zagrożone. Nie czekaj na pokrzywkę, gdy po możliwym alergenie pojawiają się nagła duszność, świsty, obrzęk języka lub gardła, omdlenie albo gwałtowne osłabienie.
Według wytycznych World Allergy Organization dotyczących anafilaksji objawy skórne nie występują w 10-20% reakcji anafilaktycznych. To ważny wyjątek od częstego skojarzenia, że ciężka alergia zawsze zaczyna się od wysypki.
Uważam, że przy objawach ze strony oddychania lub krążenia po kontakcie z prawdopodobnym alergenem bezpieczniej jest potraktować sytuację jako nagłą, niż próbować rozstrzygać ją na podstawie wyglądu skóry. Anafilaksja może szybko się nasilać, więc ocenę i leczenie pozostaw służbom medycznym.
Adrenalina i telefon po pomoc powinny iść w parze
Jeśli osoba ma przepisany autowstrzykiwacz, pomóż użyć go zgodnie z instrukcją urządzenia, zwykle w przednio-boczną część uda. Nie odkładaj wezwania pogotowia do chwili, gdy zobaczysz, czy lek zadziałał; dyspozytorowi powiedz, że podejrzewasz anafilaksję, i podaj dokładny adres.
Jeśli objawy nie ustępują lub wracają, druga dawka może być potrzebna zgodnie z indywidualnym planem i instrukcją posiadanego preparatu. Materiał dla pacjentów Polskiego Towarzystwa Alergologicznego wskazuje ponowne podanie po 5-10 minutach przy braku poprawy. Nie zastępuj adrenaliny lekami przeciwhistaminowymi: mogą łagodzić świąd czy pokrzywkę, ale nie są doraźnym leczeniem zaburzeń oddychania ani wstrząsu.
Nie podawaj leku doustnego osobie, która ma trudności z połykaniem, jest splątana lub traci przytomność. Jeśli nie oddycha prawidłowo, rozpocznij resuscytację krążeniowo-oddechową i wykonuj polecenia dyspozytora.
Pozycja ciała może ograniczyć dodatkowe zagrożenie
Przy osłabieniu lub zasłabnięciu ułóż osobę na plecach, jeśli oddycha swobodnie, i unieś jej nogi. Nie pozwalaj jej wstawać ani chodzić, nawet jeśli po chwili poczuje się lepiej; nagła zmiana pozycji może pogorszyć stan krążenia.
Gdy leżenie wyraźnie utrudnia oddychanie, można pomóc przyjąć pozycję ułatwiającą oddech, bez gwałtownego prostowania czy stawiania osoby. Osobę nieprzytomną, która oddycha, ułóż w pozycji bezpiecznej; w ciąży zalecane jest ułożenie na lewym boku. Przez cały czas obserwuj oddech i przytomność.
Jeżeli w skórze pozostało żądło, usuń je, o ile można to zrobić szybko, ale nie opóźniaj adrenaliny ani telefonu po pomoc. Przy podejrzeniu reakcji po podaniu leku przerwij jego podawanie, jeśli nadal trwa, i przekaż tę informację ratownikom.
Po ustąpieniu objawów nadal potrzebna jest ocena medyczna
Poprawa po adrenalinie nie przesądza, że reakcja nie powróci. Anafilaksja dwufazowa oznacza ponowne pojawienie się objawów po ustąpieniu pierwszej reakcji, bez kolejnego kontaktu z alergenem. Nie odwołuj wezwania i nie zostawiaj osoby samej, nawet gdy oddychanie się uspokoiło.
O czasie obserwacji w szpitalu decyduje personel, biorąc pod uwagę przebieg reakcji, odpowiedź na leczenie i ryzyko nawrotu. Jeśli objawy wrócą przed przyjazdem zespołu, zgłoś to dyspozytorowi i postępuj zgodnie z otrzymanymi instrukcjami.
Po interwencji ustal, co wywołało reakcję i jak zapobiec następnej
Po takim epizodzie przydatne będą informacje o możliwym alergenie, czasie początku objawów oraz podanych lekach; przekaż je zespołowi ratownictwa i lekarzowi. Dalsza konsultacja alergologiczna pomaga ocenić przyczynę i ustalić plan postępowania, w tym potrzebę noszenia adrenaliny oraz przeszkolenia bliskich.
Nie wyrzucaj opakowania ani instrukcji autowstrzykiwacza, jeśli były użyte; mogą pomóc ustalić, jaki preparat podano. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dyspozytora medycznego. W nagłym zagrożeniu dzwoń pod 112 lub 999.
